Fiat unu merì de ierru, unu de cussus merìs noiosus, chi ses arròsciu e no scis ita fai, poita est proendi e sa dì no permitit de andai in giru o a si fai una passillada in campagna e duncas tocat a abarrai aintru de domu. Po cussu fia acanta de sa ziminera, sètziu in poltrona, acanta de su fogu, calentendumì is peis, pensendi a su chi mi fiat capitau tres mesis fait. Si nau, prima de cumentzai su contu, ca seu cojau cun mulleri mia de dex’annus. Dd’ia conota, ca mi dd’iat presentada un’amigu in ocasioni de unu sposalìtziu de parentis. Tenia bintixinc’annus candu a pustis de unu fidantzamentu de duus annus, iaus decìdiu de si cojai, po duus motivus: su primu poita fia stracu de andai a agatai sa picioca mia, in cussa biddixedda de su Campidanu, atesu de bidda de otanta km, biddixedda prena de crìticas e pidus, peus de bidda mia, po no fueddai de sroga mia, nemonada po essi una de is prus cràstulas de sa bidda. Si potzu scèti nai, ca si una cosa dda scoberriàt sroga mia, fiat comenti de ghetai sa grida cun su bandidori o comenti de sa prèdica chi faint is predis in Crèsia in dis de festa nodia, candu is Crèsias si prenint. Su segundu motivu fiat poita m’iat finiu de fai sa domixedda, su traballu fiat seguru cun bonu stipèndiu e asuta puru de is consillus de babbu e de mamma, iat fatu custu passu importanti de sa vida. Sa festa de sa coja fiat istètia meda bella, cun bellu pràngiu e cun medas invitaus, ma po nai sa beridadi; prus de sa metadi fiant invitaus de sroga mia, genti chi mai ia biu e mai ia conotu, tzius arribaus de Continenti, fradilis de su Logudoru, padrinus de crèsima de is fradilis e sorrestas de pobidda mia, po fintzas unu Maresciallu de is Carabineris, amigu de un’amigu de una sorresta de tertzu gradu de sroga mia, genti mai bia prima de cussa dì. Totu beni, cun cantus, ballus, spàssius e segamentus de cravata (fiat prus cara sa cravata de su dinai chi s’iant arregalau!) grandu sciallu, cun sroga mia a tacus altus binti centìmetrus, (po ci pesai ddi fiat tocau a si poni una scala) bistida a bistiri longu, a mantellina trasparenti e a capeddu asullu, a tipu sa Regina Elisabetta. Seu seguru ca si ci fiat stètiu sa bonànima de srogu miu, dd’iat ai pigada a puntadas de pei a paneri, poi is àrias falsas de Granduchessa (o Grandifessa?) chi si fiat donendi. Is invitaus paesanus mius, si fiant spantaus de su lussu de cussa genti Campidanesa, ca mancai fessat genti de campànnia, sa dì iant sfogiau arroba de marca de citadinus, de seguru comporada a dèpidu e chi ancora no depint’ai de seguru pagau.
Sroga mia, amarolla iat bòfiu organitzai sa coja, in dd’unu Ristoranti caru che fogu, a dexi Km de bidda sua, poita ca iat nau, ca sa filla si meritàt cussu e prus de cussu e ca s’ùnica filla chi teniàt, depiàt fai sa figura chi una picioca aici bella meritàt. Aici mancai a malu coru e ponendusì sa manu in sa cuscientza e in su portafòliu, in famìlia iaus acetau custa impositzioni de sroga mia, chi in pagu tempus iat organitzau cun is gomais de su bixinau, custa festa. Iat po fintzas fatu beni po sa missa unu predi amigu suu, chi fiat arribau de su corr’e sa furca, a posta po sa coja nostra. Apu giai nau, ca totu fiat organitzau a sa perfetzioni, fintzas a s’ora de pagai su contu saliu de su Ristoranti, poita sroga mia, non iat castiau de certu s’arrispàrmiu e si fiat ghetàt a is piatantzas prus caras e prelibadas a basi de pisci de prima, cun aligustas e gamberonis de prima scelta, antipastus de terra e de mari, còciula niedda, e òstricas friscas, tres primus, segundus a scelta de pisci e petza, turta a cincu pianus, e po finì drucis sardus a bizefa, binu de dònnia tipu; cun butìlias seletzionadas de sa Cantina de Jerzu, po abinai a dònnia piatantza su binu suu, aici su muscadeddu de missa manna po is drucis e no fiant amancaus is amarus e digestivus po fai digerì sa bella satzadura a is invitaus Campidanesus. Insoma, fiat istètia una coja nemonada in cussa bidda poita sa genti si fiat abufada chene arrispàrmiu.
Prus de sa metadi de is invitaus de cussa bidda, po dda finì in bellesa, si fiant puru imbriagaus che “tzoncas” (tres si fiant po fintzas pisciaus asuba!) e po pagu, essendi puru genti de binu malu, dda boliànt finì a certai cun is paesanus mius, pagu abituaus a custu tipu de scialla e a custu tipu de baldoria, poita sa cosa fiat finia a batorinas e trallallerus cun sfutimentu lègius e ofensivus tra is duas biddas, chi si rinfaciànt cosas chi ne mancu in sa guerra de Troia mai fiat capitada, tra Troianus e Grecus.
A su momentu perou de saldai su contu cun su Ristoranti, sroga mia iat cumentzau a si circai scusas de “malu pagadori”, fadendi s’indiana, narendi ca in bidda sua su pràngiu de sa coja fiat de moda a ddu pagai sa parti de su sposu; scaresciendusì s’acòrdiu chi iaus fatu po pagai metadi a pari. Issa inveci naràt po scusa, ca cussu chi issa depiàt pagai fiant scèti is confetus e is bombonieras.
A nudda fiant serbias is discussionis, poita sroga mia iat decìdiu de no pagai nudda, antzis iat minaciau de contai in giru, ca is parentis de su sposu si boliànt arrifiutai de saldai su contu in su Ristoranti, antzis, iat puru minaciau a boxi alta e a tzèrrius, de andai ddu contai po fintzas in bidda nostra, po mesu de genti bucàcia comenti de issa chi conosciàt. Aici, babbu e mamma, po fai finì custu disgustosu arricatu, si fiant postus su coru in paxi e sa manu in su portafòliu e iant pagau custu Ricevimentu, chi de seguru in bidda nostra iat essi bastau po fai a su mancu cincu cojas.
No mi bollu arregordai po piedadi, de s’album de is fotogràfias. No c’est istètia una fotogràfia chene chi sroga mia no si fessat posta in mesu de is carronis. Fiat bessia in dònnia posa, sempri sorridenti e pomposa, mancu chi fessat issa sa sposa, si fiat stichia in mesu, po fintzas candu fiaus andaus a fai una pariga de scatus in su Nuraxi de cussa bidda. Est mellus, puru chi no fueddi de is arregallus de is parentis e invitaus de sa famìlia de sroga mia, parriàt ca si fiant postus de acòrdiu po s’arregallai tassixeddas po cafei, bichierinus, cocerinus, frochitas, culleras e vassòius de lamiera barata, de seguru comporada incalincuna butega Cinesa. Unu zietu s’iat arregalau po fintzas una cupa, po nanca si calentai is peis! Un’atru unu suadori po suai su fogu! De sa dì, tra sa famìlia mia e sa famìlia de mulleri mia, is pontis si fiant segaus e fiat cumentzada una guerra chi iat conditzionau puru sa vida nostra de sposinus.
Dònnia tanti, de sòlitu su cenàbara, arribàt sroga mia a domu, a manus sbuidas ma a valigiedda prena de arroba po càmbiu, pronta a si fai invitai chene invitu e a si passai su fin’e cida in domu nostra, pretendendi cenas e pràngius a sceberu suu. Candu c’intràt in su céssu, fiat ocupau po a su mancu duas oras. Si in su mentris a nosu beniàt gana improvisa de andai a cussu logu, fiaus obligaus a pedì ospitalidadi in domu de babbu e mamma, e si tocat a curri, poita biviànt atesu tres kilòmetrus. Medas bortas, candu fiaus crocaus, tzerriàt a sa filla de sa stantza sua e ddi domandàt a boxi prena, ita fiaus fadendi. Certas bortas, cussa domanda mi fadiàt pesai su sànguni a conca; cun sa gana de andai e ddi tirai su tzugu comenti de unu caboniscu. Pobidda mia, po dda scusai naràt, ca fiat antziana e tocàt a teni pasientza, ma deu no tenia prus nisciuna gana e sa pasientza fiat finendi. In prus a pustis de vàrius tentativus po nanca fai nàsciri calincunu pipiu, mi fia aici scoragiau e cumplessau ca mi pigau culpas chi no fiant mias, mancai sroga mia dònnia tanti fadiàt sa botaredda cun sa filla, narendi ca deu no fia capassu de fai nudda, mancu a dda fai bessiri nonna. Candu finalmenti, mi fia decìdiu de andai a mi fai visitai de unu specialista de Casteddu po cussu tipu de patologia. A pustis pagu tempus, mi fiant torraus is èsitus, su professori, prexau m’iat nau: “lei è sano come un pesce, lei potrebbe fare un reggimento di figli, anzi, le consiglierei, di far fare le analisi a sua moglie perché di sicuro è lei che ha problemi”.
Aici, ia cunvintu a pobidda mia a iscusi de sa mamma, de si fai is analis e iaus scrobetu, ca issa po chistionis de ovulatzioni (aici iat sententziau su professori) no podiàt abarrai gràvida e dd’iat cunsillau de fai una cura ormonali, po nanca ddi stimolai is òvulus. Po mei, a parti sa delusioni po s’èsitu de pobidda mia, m’abarràt sa sodisfatzioni ca no fiat culpa mia, perou, candu pobidda mia dd’iat cunfessau a sa mamma, issa iat sententziau, ca de seguru fiant sbaliaus is esàminis e fiat abarrada cunvinta e abetiosa ca su malàdiu de isterilesa fia deu.
Cun pobidda mia, si podit nai ca andau puru de acòrdiu, poita fiat una brava picioca pulia e ordinada, ma sa presentza de sa mamma e is intrusuamentus chi issa fadiàt a sa filla, iat arruinau custa coja, chi po mei e issa fiat istètia puru de amori. Aici iaus cumentzau a certai dì e notti, antzis prus a arenoti che aredì e abellu abellu sa cosa si fiat sciusciada, fintzas a decidi de crocai donniunu po contu suu. Po cussu, candu arribàt sroga mia, si crocànt impari in su letu matrimoniali, a mei inveci mi tocat a mi crocai in su divanu in coxina, e dd’as intendia scracaliendi prexadas a totu notti.
Sroga mia, comenti naràt su nòmini miu, luegus cuminzànt is arrisus a trintatres dentis, medas bortas mi fiat benia sa tentatzioni de mi ndi pesai e andai ddis sonai su silèntziu e mancai a ddis donai una bella carda de corpus. De seguru, aici no si podìat andai ananti. Fintzas a candu, mi fiat decìdiu de pigai una decisioni dràstica. Ia pigau a pobidda mia a una parti e dd’ia nau: depis sceberai, o mei o mamma tua”, issa m’iat arrespostu calma: “si bolis a mei, depis boli puru a mamma mia, si no ti andat beni, podis puru andai”! In cussu precisu momentu ia decìdiu de andai!
Mi fia trasferiu a bivi a domu de mamma, narendi po scusa ca fiat una crisi passegera, ma sciria giai ca no fiat aici, poita candu biria a sroga mia e pobidda mia passilendi in giru a bratzetu, ciaciarrendi prexadas, ia cumprèndiu ca sa cosa fiat finia e po cussu mi fia trasferiu a bivi in campànnia, in dd’una domixedda de famìlia. In su mentris puru pobidda mia si fiat trasferia a bivi a bidda sua in Campidanu. Dònnia tanti m’arribàt una lìtera de s’abogau, ca nanca fiaus in atesa de definì is paperis po sa separatzioni legali.
Unu mesi fait, apu arriciu una telefonada de pobidda mia, narendi ca at certau cun sa mamma e ca fiat disposta a torrai a domu, ma deu dd’apu arrespostu ca no ddi tengu nisciuna gana de torrai in cussa strada, poita candu sa funi s’est segada, tocat lassada segada e unu nuu chi s’est scapiau est difìcili a ddu torrai a annuai. Mi seu fatu puru su contu de su tempus passau in soferentza in cussu dexi annus de conviventza fortzada cun sa cumpangia de sroga mia, funt 120 mesis, 3650 dis, 87.600 oras, e po acabai su contu 5.256.000 minutus, e custu, creu chi bastit po spiegai sa decisioni mia.
In prus, in beridadi, si depu nai, ca in su mentris, apu conotu una picioca stràngia chi beniàt a mi fai is pulìtzias in domu. Nanca est una badanti, aici dd’as tzerriànt in bidda. Issa est Ucraina, benit de cussa Natzioni chi prima fiat impari cun s’Unioni Sovietica. Su nòmini, non est chi mi praxat meda, poita si tzèrriat Ludmilla, ma de s’atru est totu a su contàriu de pobidda mia, in prus m’at puru cunfessau ca non at mai conotu sa mamma, poita est crèscia in dd’unu orfanatròfiu, duncas no c’est su perigulu chi una sroga ucraina, ndi bengat a arruinai custa bella stòria. Seu prexau e parru torrau a nasci, in prus si depu cunfidai, ca ariseu, Ludmilla at fatu un’esàmini cun dd’una proveta de farmàcia (ddu zèrriant “Test de gravidanza”) e tra otu mesis bessu puru babbu. Comenti si narat … e vissero tutti felici e contenti… a parti pobidda mia, ca sciu ca est bivendi cun dd’unu fradi, poita sroga mia s’est aconcubinada cun dd’unu pensionau de una bidda acanta. Dònnia tanti circat de mi telefonai, ma deu, ca apu arregistrau su nùmeru, no dd’arrispondu, antzis po seguresa dd’apu stacau puru sa linea telefònica. S’abogau miu, m’at nau ca tra pagu mi sìstemat sa facenda de su divòrtziu, aici potzu poni in arrègula sa situatzioni cun Ludmilla, po sa chistioni de su permissu de sogiornu.
A custu puntu, mi parrit ca est mellus a cambiai s’antigu dìciu Sardu: “S’amori e sa pobidda - circadidda acant’e bidda”, cambiendiddu cun: “Si no bolis andai in arruina - circadidda mancai Ucraina!” Po finì custu contu in bellesa, mi benit sa tentatzioni, biendi comenti s’est cumportada custa sroga, de scrii puru: “Po custu tipu de srogas - c’iant a serbì bellas sogas - po dd’as acapiai - e po si ndi liberai”! A s’inghitzu de su contu, fia narendi ca mi fia calentendi is peis in sa ziminera, si seis curiosus de sciri ita fia abruxendi in su fogu si ddu nau luegus. Fia abruxendi s’àlbum de is fotogràfias, aundi sroga mia fiat bessida in dònnia posa, depu nai ca s’àlbum ge m’est costau caru, ma depu nai puru, ca calentàt mellus de unu truncheddu de ìxibi.
*I personaggi, i fatti e i luoghi sono di fantasia dell’autore
© Riproduzione riservata